Ekhillikh Khizning Javabi

( Uighur Folk Tale: Smart Girl’s Answer )

ötken zamanda bir padixahning 41 veziri bar iken. Bir küni padixah khirikh birinqi vezirini qakhirtip: "Sendin üq soal soraymen, toghra javab berseng ong khol vezirlikke teyinleymen, toghra javab bërelmiseng kallangni alimen" deptu.

"Hop xahim" deptu vezir. Padixah: "Dunyada nime khattikh? Nime yügürek?" dep soraptu.

"Dunyada hësel tatlikh, polat khattikh, silining duldul atliri eng yügürek" dep javab bëriptu vezir.

Bu javabtin khanaetlenmigen padixah" "Tuzumni yep turup, üq ëghiz soalimgha javab bërelmigen haramtamakhning bëxini tënidin juda khilinglar!" dep jallatlargha buyruptu.

Khorkhup ketken vezir derhal tizlinip: "Xahim, üq künlük möhlet bersile, soallirigha javab tapsam" dep yëniliptu. Baxkha vezirler bu khismetning öz bëxigha këlip khëlixidin khorkhup, vezirining ötünüxini khuvvetleptu.

"Heyr, boptu, - deptu padixah, - eger üq küngiqe javab tapalmisang bëxing ölümge, mülküng hëzinige" dep höküm khiptu.

Vezir padixahning aldidin qikhkhan pëti öyige këlip ixikni takhap, kixige körünmey ikki künni ghem - khayghuda ötküzüptu.

üqinqi küni vezir ayali ve khizini aldigha qakhirip, padixahning sorighan soallirigha javab bërelmigenliki üqün, bügün ölidighanlikhini ëytip, ulardin razilikh aptu.

Bu ixtin hever tapkhan khizi: "Dada, hatirjem bolung, mëni padixahning aldigha baxlap bëring, javabini özüm bërey deptu.

Khizining bu gëpidin alemqe hoxal bolghan vezir derhal ordigha bërip padixahkha melum khiptu. Xahning ruhsitini ëlip, khizi ordigha baxlap keptu.

"Soallirini sorisila xahim" deptu vezirning khizi tezim bilen. Padixah soallirini xerti bilen khoxup khayta soraptu.

Khiz: "Dunyada hemmidin yokhsuzlukh khattikh, hemmidin köngül yügürek, hemmidin bir-birige sadikh er-hotunning muhebbiti tatlikh" dep javab bëriptu.

"Siz bir döletmen ailining khizi, hemme nersingiz tolukh turukhlukh, yukhsuzlukhning khattikhlikhini khandakh bildingiz?" dep soraptu padixah.

Khiz javab bërip mundakh deptu: "Rast, bizning öyde hemme nerse tolukh, lëkin khazinimiz bir idi. Bir küni khoxnimiz khazan sorap kiriptiken, berdukh. Ular hox boluxup axkha tutux khilghanda, bizning öygimu mihman këlip khaldi. Ghiza khilayli dësek khazan yokh, ahir amalsiz khazanni khayturup qikhtukh. Biqariler qurkhirixip khaldi. Yokhsuzlukhning khattikhlikhini xuningdin bildukh".

"Undakh bolsa, köngülning yügüreklikini khandakh qüxendürisiz?" dep soraptu padixah.

"Herkhandakh adem özi bir khedem mangghuqe, köngli dunyani aylinip qikhip bolidu. Xuningdin bildim" deptu khiz.

Siz toy khilmighan tutukhlukh, sadikh er-hotunning muhebbitining tatlikhlikhini khandakh bilisiz?" deptu padixah.

Khiz: "Bir küni anam bilen dadam nahayiti khattikh uruxup khaldi. Dadam anamni urup bir kholini kökertip khimirlitalmas khilip khoydi. Xu küni men anamning iqide yatkhan idim. Tün yërimida oyghansan anam yokh, izlep qikhsam dadam bilen xipangda uhlap khaptu. Anamning dadam urup kökertip khoyghan kholi yastukhning ornini aptu. Buni xuningdin bildim" deptu.

Bu javablardin hoxal bolghan padixah derhal yarlikh qüxürüp, khizning dadisini ong khol vezirlikke teyinleptu. Khizi bolsa, ordining eng aliy teminatidin behrimen khiptu.

Article added by Tughluk on Friday, December 30, 2005